Archiwum 2026

1(171)2026

Sztuczna inteligencja

Ks. Jan Kazimierz Przybyłowski
Człowiek religijny i sztuczna inteligencja „w gościnnym, wspólnym domu”. Artykuł dyskusyjny na podstawie „Antiqua et nowa” w aspekcie teologii stosowanej
Sztuczna inteligencja, podobnie jak każde inne narzędzie, stanowi przedłużenie ludzkiej władzy i nie da się przewidzieć wszystkiego, co może osiągnąć. Korzystanie ze sztucznej inteligencji wymaga uwzględnienia nie tylko wiedzy technologicznej, ale odwołania się do wymogów prawnych i przede wszystkim etyczno-moralnych, gdyż bezpośrednie niebezpieczeństwa wynikają z możliwości wykorzystania tej technologii przez osoby o złych intencjach. Dla człowieka religijnego, w korzystaniu ze sztucznej inteligencji, najważniejsze jest respektowanie prawa Bożego i trwanie w wierze w Boga.
Przemysław Kazienko
Rewolucja sztucznej inteligencji: wyzwanie dla społeczeństwa i Kościoła
Artykuł analizuje wpływ dynamicznego rozwoju Generatywnej Sztucznej Inteligencji (GenAI) na kondycję współczesnego społeczeństwa oraz misję Kościoła. Autor kontrastuje algorytmiczne przetwarzanie danych z głębią ludzkiej komunikacji, wskazując na zagrożenia związane z zastępowaniem relacji międzyludzkich przez wirtualnych asystentów oraz atrofią krytycznego myślenia. W obliczu wkraczania technologii w sferę duchową i emocjonalną, praca postuluje konieczność powrotu do autentycznych doświadczeń wspólnotowych. Jako odpowiedź na te wyzwania zaproponowano model edukacyjno-wychowawczy „4KaRO” (Krytyczne myślenie, Kreatywność, Komunikacja, Kooperacja, Racjonalność, Odpowiedzialność), mający na celu ochronę ludzkiej podmiotowości i otwartości na relację z Bogiem.
Ks. Wiesław Przygoda
Sztuczna inteligencja – sprzymierzeniec czy zagrożenie dla życia chrześcijańskiego?
Sztuczna inteligencja ma swoją historię sięgającą lat 50. XX wieku, ale dopiero w ostatniej dekadzie dzięki narzędziom generatywnym znalazła się w zasięgu ogółu ludzi posiadających komputer czy nowoczesny telefon komórkowy z dostępem do Internetu. Jej wpływ na wszystkie niemalże sfery życia ludzkiego jest tak przemożny, iż z pojawieniem się tego narzędzia technologicznego wiąże się stwierdzenie, że oto wkroczyliśmy w epokę czwartej rewolucji przemysłowej. Jakie znaczenie ma sztuczna inteligencja dla życia duchowego chrześcijanina oraz czy można skorzystać z narzędzi sztucznej inteligencji w opiece duszpasterskiej i kierownictwie duchowym? To są pytania, które leżą u podstaw refleksji podjętej w tym artykule.
Monika Przybysz
Deus ex Machina czy idol cyfrowy? Wyzwania sztucznej inteligencji dla życia konsekrowanego i posługi kapłańskiej
Stosowanie narzędzi opartych na sztucznej inteligencji może usprawnić wiele aspektów życia zakonnego. Jednakże, istnieje ryzyko, że technologia może osłabić więzi wspólnotowe, jeśli nie będzie używana z rozwagą. Wspólnoty zakonne muszą znaleźć równowagę między korzystaniem z nowoczesnych technologii a zachowaniem tradycyjnych wartości wspólnoty. Ważne jest, aby technologia była narzędziem służącym ludziom, a nie odwrotnie. Regularne spotkania, wspólne posiłki i modlitwy powinny pozostać fundamentem życia wspólnotowego, nawet wspierane przez nowoczesne narzędzia.
Martín Carbajo Núñez OFM
Świat cyfrowy, sztuczna inteligencja i życie konsekrowane
Wskutek szybkiego rozwoju technologii w erze cyfrowej jesteśmy poddawani nadmiarowi informacji, który utrudnia refleksyjną asymilację i zmniejsza głębię relacji międzyludzkich, nie przekłada się na mądrość ani nie pomaga w lepszym zrozumieniu naszego istnienia w świecie. Takie jest dzisiaj nasze środowisko życia. W obliczu zalewu bodźców informacyjnych, osoby konsekrowane muszą w nim żyć odpowiedzialnie, pielęgnować własny charyzmat, świadczyć o znaczeniu życia wewnętrznego i kontemplacji. W epoce sztucznej inteligencji, która ułatwia tworzenie i rozpowszechnianie treści wyglądających jak prawdziwe, zacierających granicę między prawdą a fałszem, osoby konsekrowane są wezwane do dawania świadectwa mądrości serca, do bycia świadkami takiego życia w prawdzie, które charakteryzuje dzieci Boże.
Antoni Badura CMF
Bóg vs algorytm. Stare i nowe w poznaniu człowieka
Artykuł „Bóg vs algorytm” to zaproszenie do refleksji – nie przeciwko technologii, lecz za człowiekiem, który jej używa. To spojrzenie z wiarą w przyszłość, w której duchowość nie zostaje zastąpiona kodem, lecz odnajduje w nim nowe echo dawnego pytania: „Kim jestem?” Tekstowi towarzyszy pieśń – ilustracja muzyczna, która znajduje się w końcu tekstu pod kodem QR. Jest ona jak modlitwa między „pikselem monitora” a ciszą. Bo choć świat się zmienia, jedno pozostaje niezmienne: serce, które wciąż pragnie spotkania z Bogiem – niezależnie od wersji oprogramowania.
Jan Sypko SCJ
Św. John Henry Newman (1801-1890)
Konwersja na wiarę katolicką umożliwiła Johnowi H. Newmanowi kapłaństwo a następnie biskupstwo i kardynalstwo. W tym czasie, zgłębiając naukę i wiarę Kościoła Katolickiego, przyczynił się do pogłębienia nauczania o istnieniu Boga i sumieniu człowieka. Dlatego przyczynił się do odrodzenia i wzbogacenia teologii.
Jan Sypko SCJ
Objawienia Matki Bożej w Gietrzwałdzie na trudne czasy dla Polski i Polaków
Treści nakreślone w refleksji mają za cel przybliżyć przesłanie, jakie przekazała dla Polski Najświętsza Maryja Panna, podczas objawień w Gietrzwałdzie w 1877 roku dwom dziewczynkom: Barbarze Samulowskiej i Justynie Szafryńskiej. Na pytanie skierowane do Maryi: „Kim jest”, usłyszały odpowiedź: „Jestem Niepokalanie Poczęta”. Gietrzwałd to jedyne w Polsce - z 12 na świecie - miejsce Objawień Najświętszej Marii Panny, które jest oficjalnie uznane przez władze kościelną.

2(172)2026

Matka osób konsekrowanych

Bogusław Kochaniewicz OP
Tytuł Współodkupicielka w świetle noty doktrynalnej Mater Populi fidelis Dykasterii Nauki Wiary
Jednym z tytułów maryjnych będących powodem licznych kontrowersji jest „Współodkupicielka”. Po przedstawieniu w nocie Mater Populi fidelis argumentów wskazujących na nieprecyzyjną treść tego terminu, Stolica Apostolska sugeruje, aby unikać powyższego określenia i zastąpić je pojęciami bardziej adekwatnymi. Taki apel nie powinien dziwić. Chodzi o to, aby w wielorakich formach pobożności maryjnej posługiwać się takimi określeniami, które nie budzą kontrowersji.
Adam Wojtczak OMI
Synowska więź osób konsekrowanych z Maryją
Motywem przewodnim Noty doktrynalnej Dykasterii Nauki Wiary (4 XI 2025), o czym świadczy jej tytuł Mater Populi fidelis, jest macierzyństwo Maryi wobec wierzących. Wyjaśnia ona zwłaszcza, w jakim sensie tytuły i wyrażenia odnoszące się do Maryi są dopuszczalne, a w jakim nie. Ma służyć to poprawnemu rozumieniu i przeżywaniu miejsca Maryi w Jej relacji z wiernymi. Niniejszy artykuł odnosi ten motyw per analogiam do osób konsekrowanych. Koncentruje się na ich synowskiej więzi z Maryją. Istotne są dwie kwestie, które pogłębia: teologiczne korzenie oraz płaszczyzny więzi, na których się ona realizuje. Chodzi ostatecznie o autentyczną pobożność maryjną inspirowaną Ewangelią.
Ks. Marek Gilski
Pobożność maryjna w ujęciu noty Dykasterii Nauki Wiary Mater Populi fidelis
Celem artykułu jest odpowiedź na pytanie, jakie formy pobożności maryjnej wyłaniają się z noty Mater Populi fidelis. Jest on skonstruowany z pięciu części, które odsłaniają priorytety obecne na kartach dokumentu Dykasterii Nauki Wiary: a) prymat ujęcia całościowego nad fragmentarycznym; b) prymat daru łaski nad wynagradzaniem i osobistym wysiłkiem; c) prymat aktywnego uczenia nad biernym naśladowaniem; d) prymat synodalności nad indywidualizmem; e) prymat służby nad władzą. Dzięki zaprezentowaniu szerokiego tła biblijnego, patrystycznego, dogmatycznego i historycznego, nota stanowi pewnego rodzaju mariologiczne kompendium i jest jedną z najcenniejszych współczesnych inspiracji dla pobożności maryjnej.
Ks. Andrzej Proniewski
Od Magnificat do daru z siebie – Franciszek i Leon XIV o Maryi jako modelu apostolstwa i misyjności w życiu konsekrowanym
Treść artykułu koncentruje się wokół osoby i dzieła Maryi jako archetypu współpracy z łaską Trójjedynego Boga w realizacji powołania ukierunkowanego na apostolat i misyjność w Kościele przez osoby konsekrowane. Charakterystyczne zachowania i działania Maryi są fundamentem konsekwentnie przeżywanego powołania przez osoby konsekrowane także dzisiaj. Badania nad zagadnieniem ujętym w temacie artykułu zostały przeprowadzone na podstawie pism i nauczania papieży: Franciszka i Leona XIV. Analiza została przeprowadzona w czterech zasadniczych zagadnieniach: Maryja Dziewica słuchająca i kontemplująca (1); Apostolat radości, ubóstwa i miłosierdzia (2); Maryja jako ikona Kościoła misyjnego i apostolatu konsekrowanego na peryferiach (3) oraz Apostolat nadziei w cierpieniu (4). W zakończeniu znalazły się syntetycznie wyprowadzone wnioski, ukazujące realizację szczęśliwie przeżywanej tożsamości przez osoby konsekrowane.
Ks. Józef Warzeszak
Tytuły maryjne w papieskich modlitwach do Matki Bożej w świetle Noty Dykasterii Wiary Mater Populi fidelis
Nie sposób przedstawić w jednym opracowaniu wszystkich tytułów maryjnych używanych przez papieży, nawet ograniczając się do nauczania jedynie Piusa XII, Jana Pawła II, Benedykta XVI i Franciszka. Być może dlatego, powołując na nie, Dykasteria Wiary nie uwzględniła w nocie Mater Populi fidelis tekstów papieskich modlitw. Opracowanie zawarte w tym artykule można potraktować jako jej pewnego rodzaju uzupełnienie.
Izabella Smentek
Maryjna refleksja ks. Waldemara Oskiery MIC w kontekście nauczania Magisterium
Interpretacja współudziału Maryi w dziele zbawienia to kluczowy motyw powstania noty Mater Populi fidelis. Ks. Waldemar Oskiera uważał, że działanie Maryi było ożywione bezinteresowną miłością i wolą służenia ludziom w realizacji zadania najbardziej aktualnego, najważniejszego, najpilniejszego i trudnego, bo wymagającego uczestniczenia w zbawczej ofierze Jej Syna. Zatem rola Matki Bożej nie wpisuje się w kontrowersyjny schemat „współodkupienia”, ale zostaje potraktowana oryginalnie, jako podjęcie zadania. Maryja podejmuje je jako pierwsza uczennica Chrystusa. Postawa Matki, która konsekwentnie uczestniczy w dziele Bożego Syna, stanowi wzór dla wszystkich pokoleń.
Janusz Kręcidło MS
„Zachowywała wszystkie te sprawy w swoim sercu”. Maryja jako mistrzyni Lectio Divina i strażniczka kontemplacji w ponowoczesności
Artykuł ukazuje biblijny obraz Maryi jako mistrzyni kontemplacji i wzór Lectio Divina wobec wyzwań, jakie „płynna nowoczesność” stawia życiu konsekrowanemu. Autor analizuje cztery odsłony postawy Maryi wobec Słowa Bożego: Maryję słuchającą (Zwiastowanie), rozważającą (Łk 2,19.51), integrującą kontemplację z działaniem (Nawiedzenie i Magnificat) oraz prowadzącą od kontemplacji do czynu miłosierdzia (Kana). Analiza semantyczna kluczowych terminów użytych przez ewangelistów na określenie postawy Maryi odsłania teologię pamięci jako antidotum na acedię życia zakonnego. W ostatniej części artykułu autor proponuje spojrzenie na Maryję jako „Niewiastę Eucharystii” (Jan Paweł II), w której fiat, Magnificat i milczące stabat pod krzyżem, ukazują eucharystyczny wymiar życia konsekrowanego.

3(173)2026

„A ty idź i głoś” (Łk 9,60). Uczniowie misjonarze

Papież Benedykt XVI
Przemówienie podczas sesji inauguracyjnej V Konferencji Generalnej Biskupów Ameryki Łacińskiej i Karaibów
W tym przemówieniu Benedykt XVI rozwija zadeklarowaną kilka godzin wcześniej, w kazaniu na rozpoczęcie V Konferencji Generalnej CELAM, świadomość Kościoła bycia „uczniem i misjonarzem” Boga, który pierwszy nas umiłował. Zwrot „uczeń i misjonarz” pojawia się w przemówieniu ośmiokrotnie, a „uczniostwo” (discipulado) dwukrotnie. Oba te pojęcia są kluczowe w przyjętym 18 dni później Dokumencie Końcowym konferencji Uczniowie i misjonarze Jezusa Chrystusa, aby nasze narody w Nim miały życie. Ja jestem drogą, prawdą i życiem. Powołano się w nim trzykrotnie na kazanie mszy inauguracyjnej i 50 razy na przemówienie: 43 cytaty i 7 odniesień.
Papież Franciszek
Wszyscy jesteśmy uczniami misjonarzami
Ogłaszając hasło programu duszpasterskiego na rok 2025/2026, rzecznik Konferencji Episkopatu Polski wskazał, że nawiązuje ono do tytułu ostatniej części dokumentu końcowego XVI Zwyczajnego Zgromadzenia Ogólnego Synodu Biskupów „Ku Kościołowi synodalnemu – komunia, uczestnictwo, misja”, oraz nauczania papieża Franciszka, zwłaszcza do zwrotu „uczeń misjonarz”, który został użyty m.in. w adhortacji Evangelii gaudium. Chociaż przemówienie inauguracyjne Benedykta XVI i dokument końcowy V Konferencji Generalnej CELAM, w których pojęcie „ucznia misjonarza” zostało wprowadzone do oficjalnych dokumentów Kościoła, są cytowane w Evangelii gaudium (odpowiednio jeden i 13 razy), to jednak nigdy przy omawianiu zagadnień powiązanych z tym pojęciem.
XVI Zwyczajne Zgromadzenie Ogólne Synodu Biskupów
„Tak i Ja was posyłam”. Formacja ludu uczniów misjonarzy
Ogłaszając hasło programu duszpasterskiego na rok 2025/2026, skoncentrowanego na integralnej formacji chrześcijańskiej, rzecznik Konferencji Episkopatu Polski wskazał, że nawiązuje ono do tytułu ostatniej części dokumentu końcowego XVI Zwyczajnego Zgromadzenia Ogólnego Synodu Biskupów „Ku Kościołowi synodalnemu – komunia, uczestnictwo, misja”. Tekst ten, poświęcony formacji uczniów misjonarzy, nigdy nie cytuje przemówienia inauguracyjnego Benedykta XVI ani dokumentu końcowego V Konferencji Generalnej CELAM, w których ta koncepcja została wprowadzona do oficjalnych dokumentów Kościoła, omówiona i szczegółowo rozwinięta.
Marek Jeżowski CMF
Omnes Christiani discipuli Christi sunt
Program duszpasterski Kościoła katolickiego w Polsce na rok 2025/2026 opatrzono mottem „Uczniowie misjonarze” nie do końca oczywistym, skoro w obu polskojęzycznych wersjach dokumentów, z których go zaczerpnięto, napotkano problemy z jego tłumaczeniem. W dokumencie rzymskiego Synodu o synodalności (2024) przetłumaczono poprawnie siedem z dziewięciu „discepoli missionari”, a w adhortacji Evangelii gaudium (2013) zaledwie trzy z ośmiu. Jest to zwrot wprowadzony do języka kościelnego przez Benedykta XVI i V Konferencję Generalną CELAM (2007) i odwołanie się do tego źródła mogłoby ułatwić jego percepcję.
Ks. Marek Tatar
Powołani, konsekrowani i posłani
Duchowość chrześcijańska zawiera w sobie duchowość misyjną oraz w pewien sposób misjonarską. Przybiera ona bardzo konkretny kształt w konsekracji zakonnej. Potrzebne jest tu zasadnicze rozróżnienie między duchowością misyjną i duchowością misjonarską, odnoszącą się do życia i formacji tych, którzy w sposób bezpośredni zaangażowani są w dzieło misyjne Kościoła. Na fundamencie tego rozróżnienia sytuuje się duchowość misyjna oraz misjonarska życia konsekrowanego.
Monika Juszka RMI
Misyjna natura życia konsekrowanego
Każde autentyczne życie zakonne jest misyjne, nawet jeśli nie prowadzi misji ad gentes, ani nawet bezpośredniej działalności apostolskiej. poprzez profesję rad ewangelicznych samo w sobie istnienie osoby konsekrowanej jest żywą Ewangelią, świadectwem istnienia Boga w świecie. Konsekrowani całym swoim życiem pragną pełnić wolę Boga, a tą wolą jest przede wszystkim zbawienie każdego człowieka, i to właśnie wola Boża uzasadnia całą działalność misyjną Kościoła. Przez posługę, modlitwę, ofiarowanie cierpienia, własną formację misyjną oraz włączenie się w animację i współpracę misyjną, osoby konsekrowane realizują powołanie misyjne, tym samym są misjonarzami.
Piotr Piasecki OMI
Komunia posłanych. Duchowość misyjna jako uczestnictwo w życiu i misji Trójjedynego Boga
Współczesna teologia misji coraz wyraźniej odchodzi od rozumienia misyjności wyłącznie w kategoriach działalności apostolskiej, organizacyjnej czy pastoralnej, wskazując na jej źródło w zbawczym działaniu Trójjedynego Boga. Szczególne znaczenie dla tej zmiany perspektywy ma koncepcja missio Dei, rozwijana po Soborze Watykańskim II, zgodnie z którą Kościół nie jest właścicielem misji, lecz uczestnikiem odwiecznego posłania Ojca, Syna i Ducha Świętego. Celem artykułu jest ukazanie duchowości misyjnej jako uczestnictwa w życiu i misji Trójjedynego Boga. Punktem wyjścia jest analiza kategorii missio Dei jako współczesnego klucza interpretacyjnego teologii misji. Następnie przedstawiono trynitarne źródła duchowości misyjnej, wskazując na relację pomiędzy communio Trinitatis i communio Ecclesiae. Szczególną uwagę poświęcono nauczaniu św. Jana Pawła II, który ukazuje duchowość misyjną jako proces upodobnienia do Chrystusa, realizowany pod natchnieniem Ducha Świętego. W dalszej części omówiono podstawowe przejawy duchowości misyjnej, takie jak: miłość apostolska, inkulturacja, dialog, asceza misyjna oraz komunia eklezjalna. Przeprowadzone analizy prowadzą do wniosku, że duchowość misyjna nie stanowi wyłącznie jednej z form duchowości chrześcijańskiej, lecz odsłania samą naturę Kościoła jako communio missionaria – wspólnoty zrodzonej z komunii Trójcy Świętej i uczestniczącej w Jej zbawczej misji wobec świata.
Ks. Maciej Będziński
Stulecie Niedzieli Misyjnej czasem formacji służącej animacji i współpracy misyjnej. Od Rerum Ecclesiae Piusa XI do wizji Kościoła misyjnego Leona XIV
Rok 2026 stanowi szczególny moment w historii Kościoła katolickiego, ponieważ przypada w nim stulecie ustanowienia Niedzieli Misyjnej przez papieża Piusa XI. Wydarzenie to, od początku związane z działalnością Papieskich Dzieł Misyjnych, miało służyć budzeniu świadomości misyjnej wiernych oraz rozwijaniu współpracy misyjnej całego Kościoła. Celem niniejszego artykułu jest ukazanie Niedzieli Misyjnej jako narzędzia formacji prowadzącej do animacji i współpracy misyjnej. Analiza opiera się na dokumentach Magisterium Kościoła, zwłaszcza encyklice Rerum Ecclesiae Piusa XI, dokumentach Soboru Watykańskiego II, encyklikach i adhortacjach św. Jana Pawła II, nauczaniu papieża Franciszka oraz orędziu misyjnym Leona XIV na jubileuszowy Światowy Dzień Misyjny 2026. Szczególna uwaga została poświęcona roli Papieskich Dzieł Misyjnych oraz życiu konsekrowanemu jako istotnym podmiotom formacji misyjnej we współczesnym Kościele.
Marek Jeżowski CMF
Odpowiedzialność za działalność misyjną Kościoła (od Leona XIII do Jana XXIII)
Troska o misje obejmuje nie tylko poszukiwanie efektywnej metody ich prowadzenia, dostosowanej do ich teologicznego celu, które odpowiadają definicji ich przedmiotu, precyzującej czy ich adresatem są tylko ludy jeszcze niewierzące w Chrystusa (poganie, gentes), czy również wierni innych wyznań chrześcijańskich, którzy utracili jedność z Kościołem katolickim (heretycy, schizmatycy), czy ludy ongiś chrześcijańskie, które już utraciły wiarę (neopoganie, ateiści), ale przede wszystkim zaangażowanie podmiotu działalności misyjnej, zarówno bezpośredniego (misjonarzy), jak i pośredniego, czyli odpowiedzialnych za jej teoretyczne uzasadnienie, praktyczną organizację, przygotowanie i posyłanie misjonarzy oraz ich logistyczne i duchowe wsparcie.
Feliks Zapłata SVD
Teologia powołania misyjnego
Powołanie misyjne jest charyzmatem, szczególnym darem Ducha Świętego, danym pewnym jednostkom dla wykonywania mandatu misyjnego Chrystusa. Dlatego jest specjalnym powołaniem, którym naznaczone są osoby gotowe podjąć się dzieła misyjnego Kościoła. Oprócz tego wybrania, misjonarz musi być jeszcze posłany tam, gdzie Kościół nie jest jeszcze „zaszczepiony”, aby głosić Ewangelię aż do utworzenia Kościoła partykularnego.

- Archiwum 2025 »